Để tăng cường công tác quản lý, đảm bảo chất lượng sản phẩm, hàng hóa ngay từ khâu sản xuất, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Thông tư 24/2023/TT-BKHCN, quy định rõ trách nhiệm kiểm tra nhà nước đối với các sản phẩm, hàng hóa thuộc phạm vi quản lý của Bộ. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm siết chặt quy trình sản xuất, ngăn chặn tình trạng hàng hóa kém chất lượng lưu thông trên thị trường, đồng thời bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và nâng cao uy tín của doanh nghiệp Việt Nam. Thông tư này cũng nhấn mạnh yêu cầu tuân thủ tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật trong từng công đoạn sản xuất, coi đây là cơ sở để hướng tới một môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh và hội nhập quốc tế.
Thông tư 24/2023/TT-BKHCN đã xác định rõ phạm vi và đối tượng áp dụng, trong đó nêu rõ đối tượng kiểm tra là các sản phẩm, hàng hóa trong sản xuất thuộc trách nhiệm quản lý của Bộ Khoa học và Công nghệ. Quy định này được dẫn chiếu cụ thể tại điểm p, khoản 2, Điều 32 Nghị định số 132/2008/NĐ-CP ngày 31/12/2008 của Chính phủ về việc thi hành một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, đã được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 14, Điều 1, Nghị định 74/2018/NĐ-CP ngày 15/5/2018. Việc xác định rành mạch đối tượng kiểm tra không chỉ tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho hoạt động giám sát, mà còn góp phần bảo đảm việc thực thi đồng bộ, minh bạch trong quá trình quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa ngay từ khâu sản xuất.
Theo Thông tư 24/2023/TT-BKHCN, nội dung kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hóa trong sản xuất được quy định một cách toàn diện, bao quát từ hồ sơ pháp lý đến quy trình sản xuất thực tế. Cụ thể, doanh nghiệp phải đảm bảo việc áp dụng đầy đủ các tiêu chuẩn công bố, quy chuẩn kỹ thuật tương ứng cũng như các biện pháp quản lý nhà nước về chất lượng. Trong đó, cơ quan chức năng sẽ tiến hành kiểm tra hồ sơ chứng nhận hợp quy, công bố hợp quy, hợp chuẩn và hệ thống quản lý chất lượng; đồng thời, đối chiếu việc thực hiện các yêu cầu này trong từng khâu của quá trình sản xuất.
Ngoài ra, việc giám sát còn tập trung vào các yếu tố trực tiếp gắn với sản phẩm như nhãn hàng hóa, mã số, mã vạch, thông tin truy xuất nguồn gốc, dấu hợp quy, hợp chuẩn và cả tính chính xác của thông tin quảng cáo. Cơ quan kiểm tra cũng sẽ xem xét hồ sơ kỹ thuật, toàn bộ chuỗi sản xuất từ đầu vào đến bao gói, lưu kho, vận chuyển, cũng như việc sử dụng phương tiện đo lường và chất lượng nguyên vật liệu theo quy định.
Đặc biệt, trong trường hợp cần thiết, chuyên gia độc lập có thể được huy động để đánh giá khách quan, hoặc tiến hành thử nghiệm mẫu nhằm xác định sự phù hợp của sản phẩm với tiêu chuẩn, quy chuẩn. Quy định này nhằm đảm bảo chất lượng sản phẩm không chỉ đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn phù hợp với thực tiễn sản xuất, góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và nâng cao uy tín doanh nghiệp.
Trình tự kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hóa trong sản xuất theo Thông tư 24/2023/TT-BKHCN được quy định khá chặt chẽ, đảm bảo minh bạch và đúng pháp luật. Đoàn kiểm tra sẽ bắt đầu bằng việc công bố quyết định kiểm tra trước khi tiến hành các bước tiếp theo. Sau đó, nội dung kiểm tra được triển khai theo đúng quy định, kèm theo việc lập biên bản kiểm tra với đầy đủ chữ ký của các bên liên quan.
Trong trường hợp đại diện cơ sở từ chối ký, đoàn kiểm tra có thể mời chính quyền địa phương hoặc người chứng kiến xác nhận. Nếu không có, lý do sẽ được ghi rõ trong biên bản, và văn bản vẫn có giá trị pháp lý khi có đủ chữ ký của trưởng đoàn và các thành viên đoàn kiểm tra.
Sau quá trình kiểm tra, đoàn sẽ báo cáo kết quả bằng văn bản cho cơ quan kiểm tra, đồng thời kiến nghị việc thông báo kết quả thử nghiệm mẫu sản phẩm đến cơ sở liên quan. Đặc biệt, nếu phát hiện vi phạm, đoàn kiểm tra và cơ quan kiểm tra sẽ xử lý theo đúng quy định pháp luật hiện hành, đảm bảo tính nghiêm minh và khách quan.
Thông tư 24/2023/TT-BKHCN có hiệu lực từ ngày 15/02/2024, đánh dấu sự thay thế cho Thông tư số 16/2012/TT-BKHCN ban hành trước đó. Kể từ thời điểm này, các quy định về kiểm tra nhà nước chất lượng sản phẩm trong sản xuất thuộc trách nhiệm quản lý của Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ được áp dụng theo nội dung mới.
Đối với các vụ việc đang trong quá trình xử lý trước khi Thông tư 24 có hiệu lực, việc giải quyết vẫn tiếp tục tuân theo quy định của Thông tư số 16/2012/TT-BKHCN để đảm bảo tính nhất quán. Bên cạnh đó, trong trường hợp các văn bản pháp luật được dẫn chiếu tại Thông tư này có sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế, việc thực thi sẽ căn cứ theo các văn bản mới để phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành.
Việc ban hành Thông tư 24/2023/TT-BKHCN không chỉ thay thế những quy định cũ mà còn tạo hành lang pháp lý chặt chẽ, minh bạch hơn trong công tác kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hóa ngay từ khâu sản xuất. Đây được xem là bước đi cần thiết nhằm nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp, bảo đảm quyền lợi của người tiêu dùng và góp phần xây dựng môi trường sản xuất, kinh doanh lành mạnh, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.