Khi hai cơn bão liên tiếp tàn phá miền Bắc và miền Trung Việt Nam, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) sát cánh cùng nông dân, thành viên hợp tác xã và chính quyền địa phương nhằm hỗ trợ cộng đồng phục hồi nhanh, cũng như tăng cường năng lực ứng phó trước các thảm họa trong tương lai .
Trong bối cảnh thời tiết cực đoan gia tăng do biến đổi khí hậu, bão Yagi đổ bộ vào Việt Nam vào tháng 9 năm 2024, tiếp theo là bão Bualoi vào tháng 10 năm 2025, đã để lại những hậu quả nặng nề. Không chỉ nhà cửa hư hại, ruộng vườn ngập úng, mà sinh kế của người dân cũng bị gián đoạn nghiêm trọng. Nhiều hợp tác xã phải ngừng sản xuất, và người nông dân, người lao động rơi vào trạng thái dễ bị tổn thương, đặc biệt là phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng núi và vùng sâu vùng xa, khi nguồn thu nhập bị mất đột ngột.
Trong bối cảnh thiên tai ngày càng diễn biến phức tạp và khốc liệt, phục hồi không chỉ dừng lại ở tái thiết hạ tầng, mà còn phải bảo đảm việc làm thỏa đáng và tăng cường khả năng chống chịu của cộng đồng, giúp họ vững vàng hơn trước các cú sốc trong tương lai.
Đầu tư vào việc làm, bảo đảm phẩm giá lao động
Chỉ vài tuần sau cơn bão Yagi, ILO đã tiến hành đánh giá nhanh về việc làm và sinh kế tại các địa phương chịu thiệt hại nặng nề nhất, đóng góp vào Báo cáo Đánh giá đa ngành về nhu cầu phục hồi sau bão của Việt Nam. Những thiệt hại thực tế về người và cơ sở hạ tầng, vật chất một lần nữa cho thấy mức độ tổn thương sâu sắc của cộng đồng trước thiên tai.
Hỗ trợ của ILO được triển khai thông qua Chương trình Đầu tư Tạo việc làm (EIIP) – một phương pháp tiếp cận đã được kiểm chứng, lồng ghép tạo việc làm vào các khoản đầu tư phục hồi, đồng thời nâng cao năng lực thực hiện và thúc đẩy các tiêu chuẩn lao động và việc làm thỏa đáng.
Tại Yên Bái và Thái Nguyên, 360 người đã tham gia chương trình kéo dài 10 ngày để dọn dẹp và khôi phục đất nông nghiệp bị tàn , tạo ra thu nhập tương đương 3.600 ngày công, trong đó hơn một nửa là phụ nữ.
“Đây không chỉ là câu chuyện về tiền lương,” ông Nguyễn Ngọc Triệu, Trưởng ban Chương trình tại Văn phòng ILO tại Việt Nam nhấn mạnh. “Quan trọng hơn, đó là việc khôi phục quyền chủ động cho người dân, giúp các gia đình có được phương tiện và năng lực để phục hồi sinh kế một cách bền vững.”
Chỉ riêng tại Yên Bái, chương trình đã chi trả 550 triệu đồng tiền lương. Tại Thái Nguyên, 350 triệu đồng đã đến tay những gia đình đã mất tất cả. Người lao động còn được trang bị dụng cụ bảo hội lao động như xẻng, xe rùa và trang phục bảo hộ nhằm bảo đảm an toàn và hiệu quả lao động.
Còn tại tỉnh Lào Cai, tính đến tháng 6 năm 2025, 356 hộ gia đình ở các xã Xuân Hòa và Xuân Thượng đã tạo ra thu nhập tương đương 4.180 ngày công thông qua Chương trình Đầu tư Tạo việc làm. Nguồn hỗ trợ này giúp các hộ sửa chữa nhà cửa, ổn định cuộc sống, và từng bước khôi phục sản xuất.
Sau khi Bão Bualoi đổ bộ vào miền Trung Việt Nam vào tháng 10 năm 2025, Chương trình Chương trình Đầu tư Tạo việc làm tiếp tục được triển khai tại Thanh Hóa, Nghệ An và Hà . 104 hộ gia đình là thành viên hợp tác xã đã tham gia các hoạt động của Chương trình Đầu tư Tạo việc làm, tạo ra thu nhập tương đương 1.040 ngày ; mỗi hộ nhận 3,5 triệu đồng trong khuôn khổ chương trình phục hồi dựa trên việc làm.
Tổng cộng tại sáu tỉnh, hơn 800 hộ gia đình đã được hưởng lợi từ các sáng kiến phục hồi lấy việc làm làm trung tâm, qua đó lồng ghép các tiêu chuẩn lao động bền vững vào quy trình khắc phục hậu quả thiên tai tại địa phương.
Tiến sĩ Lê Tuấn An, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ và Môi trường, Liên minh HTX Việt Nam, đối tác triển khai của ILO chia sẻ: “Sau thảm họa thiên tai, công tác hỗ trợ của ILO phối hợp với Liên minh Hợp tác xã Việt Nam rất hiệu quả, không những hỗ trợ trực tiếp đến người lao động, thành viên Hợp tác xã ổn định cuộc sống mà quan trọng hơn là thúc đẩy người lao động, thành viên Hợp tác xã tham gia vào các hoạt động khôi phụ sản xuất thông qua Chương trình Đầu tư Tạo việc làm của ILO”.
Tăng cường khả năng phục hồi bền vững
Phục hồi bền vững chỉ là một phần của quá trình dài hạn. Tại các địa phương chịu ảnh hưởng, ILO chú trọng nâng cao nâng cao năng lực cộng đồng, giúp người dân chuyển từ thế bị động sang chủ động trong quản lý rủi ro thiên tai.
Các chương trình đào tạo đã tiếp cận 491 học viên tại Lào Cai, Phú Thọ và Hải Phòng với nội dung từ nâng cao nhận thức về thiên tai và an toàn lao động đến sơ cứu và lập kế hoạch hoạt động kinh doanh liên tục. Các khóa học được thiết kế có tính bao trùm: hơn một nửa số học viên là phụ nữ, và nhiều người là thành viên của các cộng đồng dân tộc thiểu số – những người thường phải chịu thiệt thòi nhất khi thiên tai xảy ra.
Ông Trương Mạnh Hùng, Chủ tịch Liên Minh Hợp tác xã tỉnh Lào Cai cho biết: “Các khóa tập huấn về quản lý rủi ro thiên tại dựa vào cộng đồng và duy trì kế hoạch sản xuất kinh doanh liên tục do ILO và Liên Minh Hợp tác xã Việt Nam tổ chức rất quan trọng, có tác động tích cực đổi với cộng đồng, nhất là đối với khu vực Hợp tác xã và bà con vùng dân tộc thiểu số và miền núi. Có thể nói hoạt động sản xuất nông nghiệp hiện nay gặp rủi ro rất lớn do biến đổi khí hậu, gây ra tác động cực đoan về thời tiết, lượng mưa lớn gây lũ, lụt… trong khi đó những sản phẩm về bảo hiểm nông nghiệp còn hạn chế. Do đó, việc quản lý, dự báo được rủi ro để chuẩn bị được phương án, kế hoạch phục hồi sản xuất là rất quan trọng với hợp tác xã.
Để thúc đẩy Chương trình Đầu tư Tạo việc làm trở thành một bộ phận của chính sách thay vì chỉ là một can thiệp đơn lẻ, ILO đã hỗ trợ một cán bộ cấp cao từ Cục Quản lý đê điều và , chống thiên tai Việt Nam tham gia đào tạo về Chương trình Đầu tư Tạo việc làm tại Turin, Italia vào tháng 10 năm 2025 nhằm tăng cường năng lực tích hợp các phương pháp của Chương trình Đầu tư Tạo việc làm vào khung quản lý rủi ro thiên tai quốc gia.
Mở rộng an sinh xã hội cho nhóm dễ bị tổn thương
Thiên tai cũng bộc lộ hạn chế trong khả năng tiếp cận hạn chế với an sinh xã hội chính thức của người lao động.
Để thu hẹp khoảng trống này, ILO đã tổ chức các buổi phổ biến về Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi, giúp người lao động, đặc biệt là thành viên trong các hợp tác xã hiểu rõ hơn về quyền lợi và các lựa chọn của họ. Việc mở rộng tiếp cận bảo hiểm xã hội được xem là trụ cột quan trọng trong xây dựng khả năng phục hồi dài hạn.
Một nghiên cứu chuyên sâu với sự tham gia của 201 người lao động và cán bộ quản lý hợp tác xã tại các vùng bị ảnh hưởng bởi Bão Yagi – hơn một nửa trong số họ là phụ nữ – đã đánh giá thực trạng bao phủ bảo hiểm xã hội, qua đó đề xuất giải pháp mở rộng diện bao phủ tại các khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa.
Bằng cách kết hợp phục hồi sinh kế với củng cố các hệ thống an sinh xã hội linh hoạt trước các cú sốc, ILO hướng tới giảm thiểu mức độ tổn thương trước khi xảy ra khủng hoảng tiếp theo xảy ra
Phục hồi trên nền tảng việc làm thỏa đáng
Từ những cánh đồng lầy lội ở Yên Bái đến các hợp tác xã ở miền Trung Việt Nam, quá trình phục hồi đã cho thấy rằng tái thiết sau thiên tai không chỉ là khôi phục những gì đã , mà còn là cơ hội xây dựng môi trường làm việc an toàn hơn, thể chế vững mạnh hơn và hệ thống bao trùm hơn.
Bà Nguyễn Thị Hoài Linh, Phó Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam nhấn mạnh: “Với chức năng và nhiệm vụ là đại diện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho các Hợp tác xã và thành viên, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam luôn coi ILO là đối tác bền vững trong các hoạt động hỗ trợ cho thành viên hợp tác xã và bà con ở các vùng bị ảnh hưởng thiên tai, trong đó có các vùng bị ảnh hưởng nặng nề bởi bão Yagi. Chương trình hỗ trợ của ILO không chỉ giúp bà con vượt qua khó khăn mà còn tạo ra những cơ hội mới cho cộng đồng, giúp bà con tái tạo sinh kế và khôi phục sản xuất bền vững hơn.
“ILO hỗ trợ tái thiết các cộng đồng bị ảnh hưởng bởi thiên tai thông qua việc thúc đẩy việc làm thỏa đáng, tăng cường khả năng sẵn sàng ứng phó và giảm thiểu tác động của các rủi ro trong tương lai, hướng tới phát triển địa phương bền vững,” bà Sinwon Park, Giám đốc Văn phòng ILO tại Việt Nam, khẳng định. “Trong các tình huống thiên tai, ILO hỗ trợ các đối tác của mình bằng cách đóng góp vào công tác phòng ngừa, giảm nhẹ, chuẩn bị ứng phó và phục hồi, tập trung vào tạo việc làm, tăng thu nhập, bảo vệ sinh kế dễ bị tổn thương và thúc đẩy phát triển địa phương bền vững.”
Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của thiên tai và biến đổi khí hậu. Với sự hỗ trợ của Chính phủ Australia và Chính phủ Nhật Bản, các hoạt động triển khai trong năm 2024 và 2025 không chỉ mang tính ứng phó trước mắt mà còn đặt nền móng cho một tương lai phát triển kiên cường và bao trùm hơn.