HẢI PHÒNG – Lớp tập huấn về an sinh xã hội và bảo hiểm xã hội cho hợp tác xã tập trung làm rõ tiêu chuẩn an sinh xã hội quốc tế, thực trạng bao phủ BHXH trong khu vực HTX, các quy định cần lưu ý và những vướng mắc phát sinh từ thực tế chấp hành Luật BHXH đối với các HTX. Chương trình kết hợp trình bày chuyên môn, trò chơi tương tác và thảo luận cùng chuyên gia, giúp đại biểu tiếp cận chính sách theo cách gần gũi, dễ nhớ và dễ áp dụng.
Tham dự lớp tập huấn có ông Nguyễn Hải Đạt – Điều phối quốc gia Chương trình An sinh xã hội, Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) tại Việt Nam, đại diện Liên minh Hợp tác xã thành phố Hải Phòng, đại diện Bảo hiểm xã hội thành phố Hải Phòng; và đại diện Viện Khoa học Kinh tế Hợp tác, cùng các đại biểu đến từ các HTX trên toàn địa bàn thành phố Hải Phòng.
Phát biểu mở đầu chương trình, đại diện Tổ chức Lao động Quốc tế nhấn mạnh ý nghĩa của việc tăng cường thông tin, tuyên truyền và hỗ trợ các HTX tiếp cận đầy đủ, chính xác chính sách BHXH là vô cùng cần thiết trong tình hình hiện nay. Khi phạm vi bao phủ BHXH tiếp tục được mở rộng, việc hiểu đúng đối tượng tham gia, quyền lợi và trách nhiệm không chỉ giúp bảo vệ người lao động mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch, ổn định và bền vững trong hoạt động của HTX. Ông cũng cho biết, BHXH là một trụ cột quan trọng của hệ thống an sinh xã hội của Việt Nam. Chính sách BHXH góp phần bảo đảm thu nhập khi người lao động gặp rủi ro hoặc hết tuổi lao động, đồng thời tạo nền tảng an sinh dài hạn cho người lao động và gia đình. Đối với các HTX, tổ chức kinh kế này không chỉ tạo việc làm tại địa phương, hỗ trợ sinh kế nông thôn, kết nối thị trường mà còn góp phần tăng khả năng chống chịu của cộng đồng trước những biến động và khủng hoảng từ bên ngoài.
Tuy nhiên, mức độ tham gia BHXH trong khu vực HTX vẫn còn thấp. Kết quả cuộc khảo sát được tiến hành năm 2024 của Viện Khoa học Kinh tế Hợp tác cho thấy khoảng 17,1% HTX đang tham gia BHXH và khoảng 30,6% người lao động trong HTX tham gia BHXH bắt buộc, tỷ lệ này thấp hơn nhiều so với số liệu trung bình về tỷ lệ bao phủ BHXH của Việt Nam. Đây là khoảng trống đáng chú ý trong quá trình mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội.
Các chuyên gia chỉ ra nhiều rào cản từ phía hợp tác xã. Không ít HTX có quy mô nhỏ, dòng tiền phụ thuộc mùa vụ, hệ thống nhân sự và kế toán chưa chuyên nghiệp. Quan hệ lao động tại một số đơn vị còn mang tính phi chính thức như: hợp đồng miệng, trả công theo sản phẩm hoặc chia lợi nhuận cuối năm, khiến việc xác định đối tượng và thực hiện nghĩa vụ BHXH gặp khó khăn. Ở phía người lao động, thu nhập thấp và không ổn định là một trở ngại lớn. Bên cạnh đó, một bộ phận người lao động chưa phân biệt được sự khác biệt giữa BHXH, BHYT và bảo hiểm thương mại, nên chưa hiểu đầy đủ quyền lợi cũng như nghĩa vụ khi tham gia.
Một thông điệp đáng chú ý từ phần trình bày là mở rộng BHXH và quá trình chính thức hóa hoạt động HTX có quan hệ chặt chẽ với nhau. Những HTX có quản trị tốt hơn, hợp đồng rõ ràng hơn và hệ thống kế toán chính thức thường có mức tuân thủ BHXH cao hơn. Ở chiều ngược lại, việc thực hiện BHXH đầy đủ cũng góp phần thúc đẩy quan hệ lao động minh bạch, hệ thống trả lương ổn định và quản trị HTX bài bản hơn.
Đưa kiến thức BHXH đến gần hợp tác xã bằng trò chơi tương tác
Sau phần trình bày chuyên môn, lớp tập huấn chuyển sang trò chơi tương tác về “Kiến thức cốt lõi của bảo hiểm xã hội”. Đây là điểm nhấn giúp nội dung pháp luật và chính sách BHXH trở nên gần gũi hơn với cán bộ quản lý, thành viên và người lao động trong HTX. Các câu hỏi tập trung vào những tình huống thường gặp: ai thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc; thành viên HTX đồng thời làm việc hưởng lương được xác định thế nào; người quản lý HTX không hưởng lương có thuộc diện tham gia hay không; mức đóng, quyền lợi, chế độ thai sản, hưu trí và các trường hợp dễ nhầm lẫn trong thực tế. Mỗi câu hỏi không chỉ dừng ở lựa chọn đúng – sai. Sau các tình huống đáng chú ý, người dẫn và chuyên gia cùng phân tích lý do, liên hệ với hoạt động của HTX và làm rõ cách áp dụng. Nhờ đó, phần chơi vừa tạo không khí sôi nổi, vừa trở thành một hình thức ôn tập và truyền thông chính sách hiệu quả. Nhiều đại biểu sử dụng điện thoại để tham gia trò chơi, theo dõi kết quả trực tiếp và trao đổi với báo cáo viên về những lựa chọn còn phân vân. Sự tương tác này giúp nội dung tập huấn chuyển từ “nghe chính sách” sang “xử lý tình huống”, phù hợp hơn với nhu cầu thực tế của HTX.
Thảo luận, giải đáp vướng mắc BHXH từ thực tế hợp tác xã
Phần cuối chương trình kết nối trực tiếp từ trò chơi sang thảo luận và giải đáp cùng chuyên gia, giảng viên. Những câu hỏi có nhiều phương án gây phân vân được đưa trở lại để phân tích sâu hơn; đồng thời, đại biểu nêu các trường hợp cụ thể đang phát sinh tại đơn vị mình, từ xác định quan hệ lao động, đối tượng tham gia BHXH, lao động mùa vụ đến khó khăn về tài chính, hồ sơ và tổ chức thực hiện. Cách tổ chức này giúp lớp tập huấn không chỉ cung cấp thông tin một chiều mà tạo không gian để các HTX đối chiếu chính sách với chính hoạt động của mình. Đây cũng là cơ hội để những vướng mắc thường gặp được giải thích ngay tại lớp tập huấn, qua đó nâng cao khả năng áp dụng sau khi đại biểu trở về đơn vị.
Qua các nội dung trao đổi, lớp tập huấn nhấn mạnh rằng mở rộng bao phủ BHXH trong khu vực hợp tác xã không chỉ là câu chuyện về tăng số người tham gia. Quá trình này còn gắn với chất lượng quản trị, tính minh bạch của quan hệ lao động và khả năng bảo đảm an sinh lâu dài cho người lao động, thành viên và cán bộ quản lý HTX. Khi hiểu đúng đối tượng, thực hiện đúng trách nhiệm và chủ động bảo vệ quyền lợi của người tham gia, mỗi hợp tác xã có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong việc đưa chính sách bảo hiểm xã hội đến gần hơn với người dân.
Từ một buổi tập huấn, kiến thức chỉ thực sự có giá trị khi được chuyển hóa thành những thay đổi cụ thể trong cách quản lý lao động, tổ chức tham gia và thực hiện chính sách BHXH tại từng hợp tác xã.