Trong những năm gần đây, xu hướng tiêu dùng thực phẩm hữu cơ tại Việt Nam ngày càng được quan tâm, tuy nhiên mức độ sử dụng vẫn còn hạn chế do tâm lý nghi ngờ của người tiêu dùng về nguồn gốc và tính minh bạch của sản phẩm. Trước thực trạng đó, tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11041-2:2017 về trồng trọt hữu cơ đã được ban hành nhằm thiết lập bộ quy chuẩn giúp kiểm soát chặt chẽ quy trình sản xuất, nâng cao độ tin cậy và tạo nền tảng để các sản phẩm hữu cơ trong nước đáp ứng nhu cầu thị trường. Trong bài viết này, Viện Chất lượng ISSQ mang đến cho bạn đọc cái nhìn tổng quan về tiêu chuẩn TCVN 11041-2:2017, góp phần hỗ trợ doanh nghiệp và người tiêu dùng hiểu rõ hơn về các yêu cầu đối với sản phẩm được chứng nhận trồng trọt hữu cơ.
Tiêu chuẩn TCVN 11041-2:2017 về trồng trọt hữu cơ được hiểu là bộ quy định nhằm xác nhận các hoạt động trồng trọt, bao gồm cả thu hái tự nhiên, có tuân thủ đầy đủ các yêu cầu của nông nghiệp hữu cơ theo tiêu chuẩn quốc gia. Nông nghiệp hữu cơ theo định nghĩa là một hệ thống quản lý và sản xuất toàn diện, chú trọng tăng cường sức khỏe của toàn bộ hệ sinh thái nông nghiệp, bảo đảm sự đa dạng sinh học, duy trì các chu trình sinh học và nâng cao năng suất sinh học. Mô hình này đề cao công tác quản lý sản xuất, hạn chế tối đa việc sử dụng vật tư và nguyên liệu đầu vào từ bên ngoài, đồng thời phải phù hợp với điều kiện của từng địa phương, từng khu vực để đảm bảo tính bền vững. Tiêu chuẩn TCVN 11041-2:2017 được áp dụng cho mọi hoạt động trồng trọt hữu cơ và thu hái tự nhiên, đồng thời sử dụng song song với TCVN 11041-1:2017. Tuy nhiên, tiêu chuẩn này không áp dụng cho các mô hình canh tác thủy canh hoặc khí canh, nhằm đảm bảo nguyên tắc của nông nghiệp hữu cơ truyền thống vốn phụ thuộc vào hệ sinh thái đất tự nhiên.
Khi áp dụng tiêu chuẩn nông nghiệp hữu cơ TCVN 11041-2:2017, các cơ sở sản xuất cần tuân thủ nghiêm ngặt những nguyên tắc cơ bản nhằm đảm bảo hệ thống canh tác đạt đúng bản chất của nông nghiệp hữu cơ. Trước hết là các nguyên tắc chung được quy định tại Điều 4 của tiêu chuẩn, nhấn mạnh yêu cầu duy trì và tăng cường độ phì nhiêu của đất, ngăn chặn xói mòn, bảo đảm độ ổn định và tơi xốp tự nhiên để cây trồng có thể hấp thụ chất dinh dưỡng thông qua hệ sinh thái đất. Bên cạnh đó, tiêu chuẩn yêu cầu giảm tối đa việc sử dụng nguồn tài nguyên không tái tạo và hạn chế những vật tư đầu vào không có nguồn gốc từ nông nghiệp. Việc tái chế chất thải và phụ phẩm từ thực vật và động vật được xem là giải pháp quan trọng nhằm tạo nguồn đầu vào tự nhiên và bền vững cho hoạt động trồng trọt. Các nguyên tắc cũng đòi hỏi người sản xuất phải chú ý đến sự cân bằng sinh thái tại khu vực canh tác, nhằm duy trì hệ môi trường tự nhiên ổn định. Sức khỏe cây trồng cần được bảo vệ dựa trên các biện pháp phòng ngừa như lựa chọn giống phù hợp, áp dụng luân canh, sử dụng các biện pháp cơ học và vật lý, đồng thời bảo tồn các loài thiên địch để kiểm soát sinh vật gây hại. Đây là những quy định then chốt bảo đảm sản xuất hữu cơ diễn ra đúng bản chất, an toàn và bền vững.
Việc sở hữu chứng nhận nông nghiệp hữu cơ TCVN 11041-2:2017 đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với các tổ chức và doanh nghiệp đang theo đuổi mô hình sản xuất sạch và bền vững. Chứng nhận này bảo đảm rằng toàn bộ quy trình canh tác hữu cơ được thực hiện đúng theo các phương pháp đã được quốc tế thừa nhận và được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Thực tế hiện nay cho thấy nhiều trang trại và cơ sở sản xuất đang áp dụng mô hình canh tác hữu cơ nhưng chủ yếu dựa vào kinh nghiệm cá nhân, thiếu sự chuẩn hóa theo một tiêu chuẩn thống nhất. Khi áp dụng TCVN 11041-2:2017, doanh nghiệp không chỉ có được một bộ tiêu chuẩn rõ ràng mà còn chứng minh được quy trình sản xuất của mình tuân thủ đúng các quy định về nông nghiệp hữu cơ, qua đó tạo ra hệ thống kiểm soát chất lượng bền vững và minh bạch hơn.
Không chỉ mang tính kỹ thuật, chứng nhận còn đem lại lợi thế lớn về mặt thương mại. Một sản phẩm hữu cơ được Viện Chất lượng ISSQ chứng nhận sẽ tạo dựng được niềm tin mạnh mẽ đối với người tiêu dùng và đối tác bởi trong bối cảnh thị trường tràn lan hàng hóa gắn mác “organic” nhưng không được kiểm chứng, giấy chứng nhận trở thành bằng chứng xác thực giúp doanh nghiệp khẳng định uy tín và xây dựng thương hiệu đúng nghĩa. Điều này mở rộng lợi thế cạnh tranh và giúp sản phẩm nổi bật giữa thị trường đầy sự hoài nghi về nguồn gốc.
Bên cạnh đó, chứng nhận nông nghiệp hữu cơ cũng là chìa khóa giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường quốc tế. Với các đơn vị có nhu cầu xuất khẩu, việc được ISSQ cấp chứng nhận phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế giúp sản phẩm đáp ứng yêu cầu của các thị trường khó tính, tạo cơ hội thâm nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu và nâng cao giá trị thương mại của nông sản hữu cơ Việt Nam.