Trước phản ánh của Công ty CP Sản xuất Thương mại Dịch vụ Ngọc Tùng về bất cập trong việc phân tích mẫu hàng hóa, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đã có ý kiến giải đáp liên quan đến quy định tại Thông tư 12/2017/TT-BKHCN. Theo doanh nghiệp này, quy định hiện hành không cho phép người bán hàng hoặc đơn vị sản xuất được quyền tự lấy mẫu để phân tích chất lượng sản phẩm lần hai trong trường hợp nghi ngờ quá trình lấy mẫu ban đầu không đúng quy định, hoặc trong quá trình bảo quản, vận chuyển và phân tích có sai sót dẫn đến kết quả không chính xác. Quy định này, theo phản ánh, đang gây nhiều khó khăn cho doanh nghiệp trong việc bảo vệ quyền lợi chính đáng, đồng thời có thể tạo kẽ hở cho các hành vi tiêu cực trong hoạt động kiểm tra, giám sát chất lượng hàng hóa.
Theo Công ty CP Sản xuất Thương mại Dịch vụ Ngọc Tùng, trước đây Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Thông tư số 26/2012/TT-BKHCN ngày 12/12/2012, trong đó có quy định cụ thể về việc kiểm tra chất lượng hàng hóa. Tại Điểm d, Khoản 2, Điều 9 của Thông tư này nêu rõ: trong trường hợp không đồng ý với kết quả thử nghiệm mẫu, trong vòng hai ngày làm việc kể từ khi nhận được thông báo kết quả mẫu không đạt yêu cầu chất lượng, người bán hàng có quyền gửi văn bản đề nghị cơ quan kiểm tra tiến hành thử nghiệm lại mẫu lưu tại một tổ chức thử nghiệm được chỉ định khác. Kết quả thử nghiệm lần hai này sẽ là căn cứ để cơ quan kiểm tra xem xét, xử lý và đưa ra kết luận cuối cùng. Toàn bộ chi phí thử nghiệm lại do người bán hàng chi trả. Tuy nhiên, đến ngày 28/9/2017, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Thông tư số 12/2017/TT-BKHCN, sửa đổi và bổ sung một số điều của Thông tư 26/2012/TT-BKHCN về việc kiểm tra Nhà nước đối với chất lượng hàng hóa lưu thông trên thị trường. Sau khi Thông tư 12 có hiệu lực, quy định cho phép người bán hàng hoặc doanh nghiệp được quyền đề nghị thử nghiệm lại mẫu lưu không còn được giữ nguyên như trước, dẫn đến những vướng mắc trong thực tế khi doanh nghiệp nghi ngờ quá trình lấy mẫu, bảo quản hoặc phân tích có sai sót ảnh hưởng đến kết quả kiểm tra chất lượng sản phẩm.
Tuy nhiên, đến ngày 28/9/2017, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Thông tư số 12/2017/TT-BKHCN, trong đó sửa đổi và bổ sung một số điều của Thông tư 26/2012/TT-BKHCN liên quan đến việc kiểm tra Nhà nước về chất lượng hàng hóa lưu thông trên thị trường. Theo quy định mới, người bán hàng và cả đơn vị sản xuất hàng hóa không còn được quyền tự lấy mẫu để phân tích chất lượng sản phẩm lần hai, ngay cả trong trường hợp có cơ sở nghi ngờ rằng quá trình lấy mẫu ban đầu không đúng theo quy định của Tiêu chuẩn Việt Nam, hoặc trong quá trình bảo quản, vận chuyển và phân tích mẫu có thể xảy ra sai sót dẫn đến kết quả không chính xác. Về phản ánh này, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng – Bộ Khoa học và Công nghệ đã có ý kiến giải đáp. Theo cơ quan này, quy định tại Khoản 3, Điều 1 của Thông tư 12/2017/TT-BKHCN, sửa đổi, bổ sung Điểm a và Điểm c, Khoản 2, Điều 6 của Thông tư 26/2012/TT-BKHCN, không hề tước bỏ quyền khiếu nại của người bán hàng. Quyền này đã được quy định rõ trong Khoản 5, Điều 15 và Khoản 1, Điều 64 của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, theo đó người bán hàng có quyền khiếu nại kết luận của đoàn kiểm tra, bao gồm cả kết luận về kết quả thử nghiệm mẫu, cũng như khiếu nại đối với quyết định của cơ quan kiểm tra hoặc cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền. Ngoài ra, Điều 65 của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa cũng quy định cơ quan Nhà nước và người có thẩm quyền phải xem xét, giải quyết khiếu nại theo quy định của pháp luật về khiếu nại. Đáng chú ý, Khoản 3, Điều 1 Thông tư 12/2017/TT-BKHCN còn nêu rõ: “Mỗi mẫu được chia làm hai đơn vị mẫu, một đơn vị mẫu để mang đi thử nghiệm, một đơn vị mẫu lưu tại cơ quan kiểm tra”. Với quy định này, cùng với các điều khoản trong Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, “đơn vị mẫu lưu tại cơ quan kiểm tra” sẽ được sử dụng để phục vụ việc giải quyết khiếu nại của người bán hàng trong trường hợp có tranh chấp hoặc nghi ngờ về kết quả thử nghiệm mẫu, đảm bảo tính khách quan và minh bạch trong quá trình kiểm tra, đánh giá chất lượng sản phẩm.
Theo quy định hiện hành, việc lấy mẫu để thử nghiệm chất lượng hàng hóa do cơ quan thanh tra hoặc kiểm tra thực hiện phải tuân thủ chặt chẽ các quy định pháp luật. Cụ thể, Khoản 3, Điều 1 Thông tư số 12/2017/TT-BKHCN ngày 28/9/2017 của Bộ Khoa học và Công nghệ, sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 26/2012/TT-BKHCN ngày 12/12/2012, quy định rõ: “Mẫu được lấy theo phương pháp lấy mẫu quy định tại tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật tương ứng hoặc quy định của pháp luật có liên quan”. Như vậy, toàn bộ quy trình từ khâu lấy mẫu, bảo quản đến vận chuyển mẫu đều phải được cơ quan thanh tra, kiểm tra thực hiện đúng quy định pháp luật và tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn kỹ thuật, đồng thời tham khảo và áp dụng các khuyến cáo của nhà sản xuất nếu có. Quy định này nhằm đảm bảo tính khách quan, chính xác và minh bạch trong hoạt động kiểm tra chất lượng hàng hóa lưu thông trên thị trường, hạn chế tối đa sai sót trong quá trình lấy mẫu và phân tích, qua đó bảo vệ quyền lợi của cả người tiêu dùng lẫn doanh nghiệp.