Đẩy mạnh năng lực phòng ngừa, nhận diện và xử lý rủi ro lao động trẻ em, hướng tới chuỗi cung ứng cà phê bền vững, đồng thời mở rộng cơ hội để khu vực hợp tác xã (HTX) tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông sản có trách nhiệm.
BUÔN MA THUỘT, Đắk Lắk – Sáng 20/10/2026, tại phường Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk, Viện Khoa học Kinh tế Hợp tác (INOCES) phối hợp với Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) khai mạc khóa tập huấn về thẩm định lao động trẻ em (Child Labour Due Diligence – CLDD) dành cho đại diện các doanh nghiệp thành viên Nền tảng Lao động trẻ em và các nhà cung cấp liên quan đang hoạt động tại Việt Nam.
Khóa tập huấn được tổ chức trong khuôn khổ dự án CLEAR Supply Chains do Liên minh châu Âu (EU) đồng tài trợ, nhằm giải quyết các nguyên nhân gốc rễ của lao động trẻ em trong chuỗi cung ứng, tập trung vào ngành cà phê. Chương trình có sự tham gia của hơn 30 đại diện doanh nghiệp, chuyên gia đào tạo, cán bộ INOCES và đại diện Văn phòng ILO tại Việt Nam.
Về phía Ban tổ chức có ông Wouter Cools, Quản lý dự án CLEAR Supply Chains của ILO, cùng các cán bộ dự án. PGS.TS. Bùi Tiến Đạt, Trường Đại học Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội, đảm nhiệm vai trò chuyên gia đào tạo chính, trực tiếp hướng dẫn các nội dung chuyên môn và hoạt động thực hành.
Nâng cao năng lực thẩm định lao động trẻ em trong chuỗi cung ứng cà phê
Lao động trẻ em, đặc biệt là các hình thức lao động nguy hiểm, vẫn là một thách thức đối với mục tiêu phát triển chuỗi cung ứng cà phê bền vững. Tại các vùng sản xuất, trẻ em có thể tham gia một số công việc trong nông hộ, gia đình sản xuất hoặc các hoạt động liên quan đến hợp tác xã. Trong những trường hợp nhất định, sự tham gia này thường được nhìn nhận đơn thuần là giúp đỡ gia đình, khiến việc nhận diện và đánh giá đúng nguy cơ lao động trẻ em gặp nhiều khó khăn.
Thực tế đó đặt ra yêu cầu tăng cường nhận thức, kiến thức pháp luật và năng lực quản trị rủi ro cho các doanh nghiệp, nhà cung cấp và các chủ thể tham gia chuỗi giá trị cà phê. Việc phòng ngừa lao động trẻ em không chỉ dừng lại ở tuân thủ quy định pháp luật mà còn cần được tích hợp vào chính sách, quy trình quản lý, hoạt động thu mua, quan hệ với nhà cung cấp và cơ chế giám sát của doanh nghiệp.
Thông qua khóa tập huấn, học viên được trang bị kiến thức về khái niệm lao động trẻ em, độ tuổi lao động tối thiểu, các hình thức công việc nguy hiểm, quy định pháp luật Việt Nam và tiêu chuẩn lao động quốc tế. Đồng thời, chương trình hướng dẫn các nguyên tắc và bước thực hiện CLDD; kỹ năng nhận diện, đánh giá rủi ro trong chuỗi cung ứng; các biện pháp phòng ngừa, ứng phó, chuyển gửi và khắc phục khi phát hiện trường hợp nghi ngờ hoặc có nguy cơ lao động trẻ em.
Mục tiêu trọng tâm là giúp doanh nghiệp chuyển từ nhận thức sang hành động, từng bước hình thành các quy trình thẩm định phù hợp với điều kiện hoạt động thực tế, bảo đảm quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em, đồng thời nâng cao trách nhiệm của các chủ thể trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
Nội dung thực hành, gắn với bối cảnh sản xuất tại Việt Nam
Chương trình tập huấn diễn ra trong hai ngày, được thiết kế theo hướng tương tác, thảo luận nhóm và xử lý tình huống, giúp học viên vận dụng kiến thức vào hoạt động sản xuất, kinh doanh và quản lý chuỗi cung ứng.
Trong ngày thứ nhất, các nội dung tập trung vào nhận diện và xử lý rủi ro lao động trẻ em, từ xác định nguy cơ, phát hiện dấu hiệu đến lựa chọn biện pháp can thiệp phù hợp. Học viên được tìm hiểu về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, khung pháp lý liên quan, tuổi tối thiểu được phép làm việc và các nhóm công việc nguy hiểm. Các nhóm tiếp tục rà soát, xây dựng chính sách lao động trẻ em và phân tích tình huống thực tiễn theo quy trình: nhận diện – hành động ngay – chuyển gửi – khắc phục – phòng ngừa tái diễn.
Ngày thứ hai tập trung vào việc xây dựng các cơ chế thẩm định có khả năng vận hành trong thực tế. Học viên tìm hiểu quyền được khắc phục, các tiêu chí đánh giá hiệu quả của cơ chế khiếu nại theo Nguyên tắc chỉ đạo của Liên hợp quốc về kinh doanh và quyền con người, đồng thời xem xét những yêu cầu đặc thù khi tiếp nhận, xử lý thông tin liên quan đến trẻ em.
Bên cạnh đó, chương trình chú trọng kỹ năng tương tác có ý nghĩa với các bên liên quan, bao gồm trẻ em, gia đình, nhà cung cấp, người lao động, chính quyền địa phương và nhà trường; hướng dẫn nguyên tắc truyền thông minh bạch, có trách nhiệm, bảo đảm tính bảo mật và tránh gây tổn hại cho trẻ em.
Một nội dung quan trọng của khóa tập huấn là xây dựng kế hoạch hành động CLDD cho từng doanh nghiệp. Theo đó, mỗi đại diện xác định các hoạt động ưu tiên, người chịu trách nhiệm, thời hạn thực hiện và nhu cầu hỗ trợ. Các kế hoạch được trao đổi, góp ý và rà soát chéo giữa các nhóm, tạo cơ sở để theo dõi tiến độ và thúc đẩy việc áp dụng kiến thức sau tập huấn.
Phát huy vai trò của INOCES trong hỗ trợ khu vực hợp tác xã
Việc INOCES phối hợp với ILO triển khai khóa tập huấn tiếp tục khẳng định vai trò của Viện trong nghiên cứu, tư vấn và hỗ trợ phát triển kinh tế hợp tác, đồng thời thúc đẩy việc lồng ghép các tiêu chuẩn lao động, trách nhiệm xã hội và phát triển bền vững vào hoạt động của khu vực HTX.
Trong chuỗi cung ứng cà phê, HTX có vai trò quan trọng trong tổ chức sản xuất, liên kết các hộ nông dân, cung ứng dịch vụ đầu vào, hỗ trợ kỹ thuật, thu gom và kết nối tiêu thụ sản phẩm. Đây cũng là cầu nối giữa doanh nghiệp thu mua với các hộ sản xuất, nơi những yêu cầu về lao động có trách nhiệm cần được truyền đạt và thực hiện một cách phù hợp với điều kiện thực tế tại địa phương.
Tuy nhiên, để tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng có yêu cầu cao về trách nhiệm xã hội, HTX cần được hỗ trợ nâng cao năng lực quản trị, nhận diện rủi ro, phổ biến quy định pháp luật và thiết lập cơ chế phối hợp với thành viên, người lao động, doanh nghiệp và chính quyền địa phương. Đặc biệt, việc phân biệt giữa sự tham gia phù hợp của trẻ em vào các hoạt động gia đình với lao động trẻ em theo quy định pháp luật đòi hỏi cách tiếp cận thận trọng, dựa trên độ tuổi, tính chất công việc, thời gian làm việc và ảnh hưởng đến sức khỏe, sự an toàn, việc học tập và sự phát triển của trẻ.
Trong khuôn khổ chương trình, INOCES tham gia đồng điều phối, phối hợp hoàn thiện và bản địa hóa tài liệu, tình huống thảo luận và bài thực hành, bảo đảm nội dung tập huấn phù hợp hơn với bối cảnh sản xuất, kinh doanh tại Việt Nam. Viện đồng thời chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn từ hoạt động hỗ trợ nông hộ, HTX và phát triển liên kết trong chuỗi giá trị cà phê.
Thông qua vai trò kết nối giữa cơ quan chuyên môn, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp và khu vực kinh tế hợp tác, INOCES hướng tới góp phần đưa các yêu cầu về lao động có trách nhiệm đến gần hơn với HTX và thành viên HTX. Đây là cơ sở để từng bước nâng cao năng lực tự quản trị, hạn chế rủi ro trong sản xuất, củng cố niềm tin của đối tác và tăng khả năng đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Về lâu dài, việc nâng cao năng lực thẩm định lao động trẻ em cho các chủ thể trong chuỗi cung ứng được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện để HTX cà phê phát triển theo hướng chuyên nghiệp, minh bạch và bền vững hơn; tăng cường liên kết với doanh nghiệp có trách nhiệm; đồng thời bảo đảm quyền trẻ em, cải thiện điều kiện lao động và sinh kế cho các hộ nông dân. Những kết quả này cũng có thể tạo cơ sở tham khảo để nghiên cứu, mở rộng các hoạt động hỗ trợ tương tự đối với HTX trong những ngành hàng nông nghiệp khác.
Thúc đẩy hợp tác ILO – INOCES, hướng tới chuỗi cung ứng có trách nhiệm
Khóa tập huấn là một hoạt động tiếp nối quá trình hợp tác giữa ILO và INOCES trong phát triển năng lực thẩm định lao động trẻ em cho các chủ thể tham gia chuỗi cung ứng cà phê tại Việt Nam. Trong đó, ILO và đội ngũ dự án CLEAR Supply Chains bảo đảm định hướng kỹ thuật tổng thể; PGS.TS. Bùi Tiến Đạt cùng các chuyên gia phối hợp với INOCES xây dựng nội dung và triển khai hoạt động đào tạo, gắn kiến thức pháp lý với các tình huống thực tiễn.
Sự phối hợp giữa chuyên môn quốc tế, kiến thức pháp luật và kinh nghiệm thực tiễn tại Việt Nam góp phần giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn trách nhiệm của mình, đồng thời xác định các giải pháp có tính khả thi để đưa thẩm định lao động trẻ em vào hoạt động quản trị và kiểm soát chuỗi cung ứng.
Sau tập huấn, Ban tổ chức sẽ tổng hợp báo cáo kỹ thuật, kết quả đánh giá kiến thức trước và sau khóa học, các vấn đề nổi bật từ thảo luận và kế hoạch hành động của doanh nghiệp. Đây sẽ là cơ sở phục vụ việc theo dõi, hỗ trợ triển khai các cam kết, đánh giá hiệu quả hoạt động đào tạo và xác định nhu cầu hỗ trợ tiếp theo.
Nền tảng Lao động trẻ em là sáng kiến do ILO khởi xướng, với sự tham gia của các doanh nghiệp và các bên liên quan nhằm thúc đẩy những giải pháp thiết thực để phòng ngừa, giải quyết lao động trẻ em trong chuỗi cung ứng.
Với sự phối hợp của ILO và INOCES, khóa tập huấn tại Buôn Ma Thuột không chỉ hướng tới nâng cao năng lực tuân thủ của doanh nghiệp mà còn mở ra cơ hội thúc đẩy trách nhiệm xã hội trong toàn bộ chuỗi giá trị cà phê. Kỳ vọng đặt ra là các kiến thức và kế hoạch hành động từ chương trình sẽ từng bước được chuyển hóa thành thực tiễn, góp phần xây dựng môi trường sản xuất an toàn, bảo vệ quyền trẻ em, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và HTX, hướng tới một ngành cà phê Việt Nam phát triển bền vững, có trách nhiệm và không có lao động trẻ em.