Trong bối cảnh hội nhập và cạnh tranh ngày càng gay gắt, vấn đề kiểm soát chất lượng sản phẩm, hàng hóa trong sản xuất trở thành yêu cầu bắt buộc nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và uy tín doanh nghiệp. Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Thông tư 24/2023/TT-BKHCN, quy định cụ thể về việc kiểm tra nhà nước đối với chất lượng sản phẩm, hàng hóa thuộc phạm vi quản lý của Bộ. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả giám sát, đảm bảo sản phẩm sản xuất trong nước đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng, an toàn và phù hợp với thông lệ quốc tế.
Theo Thông tư 24/2023/TT-BKHCN, nội dung kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hóa trong sản xuất được quy định một cách toàn diện, từ khâu hồ sơ pháp lý đến thực tế sản xuất và lưu thông. Trước hết, cơ quan chức năng sẽ tiến hành kiểm tra việc áp dụng các yêu cầu trong tiêu chuẩn công bố áp dụng, quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến điều kiện sản xuất cũng như những biện pháp quản lý chất lượng. Hồ sơ chứng nhận hợp quy, công bố hợp quy, hợp chuẩn hay chứng nhận hệ thống quản lý chất lượng đều thuộc diện phải rà soát.
Trong trường hợp quy chuẩn kỹ thuật có quy định cụ thể về điều kiện sản xuất, việc kiểm tra sẽ tập trung vào việc doanh nghiệp có tuân thủ đúng trong các quy trình này hay không. Đồng thời, những biện pháp quản lý nhà nước khác về chất lượng sản phẩm cũng được đưa vào diện giám sát nhằm bảo đảm tính minh bạch và hiệu quả.
Ngoài ra, quá trình kiểm tra còn bao gồm việc đánh giá sự phù hợp, xem xét nhãn hàng hóa, dấu hợp quy, hợp chuẩn cùng các tài liệu kèm theo sản phẩm. Các thông tin trên nhãn như tên sản phẩm, mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc phải chính xác và đầy đủ theo quy định pháp luật. Việc công bố tiêu chuẩn áp dụng, thể hiện dấu hợp quy hoặc hợp chuẩn cũng được giám sát chặt chẽ. Ngay cả những nội dung quảng cáo trên nhãn hàng hóa, nếu có, cũng nằm trong phạm vi kiểm tra để đảm bảo tính trung thực và phù hợp với quy định hiện hành.
Kiểm tra kết quả đánh giá sự phù hợp, nhãn hàng hóa, dấu hợp chuẩn, dấu hợp quy và các tài liệu kèm theo sản phẩm, hàng hóa cần kiểm tra
Trong quá trình kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hóa, một nội dung quan trọng là xem xét kết quả đánh giá sự phù hợp, nhãn hàng hóa, dấu hợp chuẩn, dấu hợp quy và các tài liệu kèm theo. Cơ quan chức năng sẽ đánh giá việc thực hiện và kết quả của quá trình sản xuất có đáp ứng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đã công bố hay không.
Nhãn hàng hóa cũng là yếu tố then chốt, bởi đây là nơi thể hiện các thông tin về sản phẩm. Việc kiểm tra sẽ tập trung vào tính đầy đủ và chính xác của các nội dung ghi trên nhãn, bao gồm mã số, mã vạch, cũng như khả năng truy xuất nguồn gốc theo quy định pháp luật. Những thông tin này phải được đối chiếu với tài liệu đi kèm để đảm bảo tính thống nhất.
Ngoài ra, cơ quan kiểm tra cũng giám sát việc công bố tiêu chuẩn áp dụng, việc gắn dấu hợp quy đối với các sản phẩm bắt buộc chứng nhận và công bố hợp quy, hay dấu hợp chuẩn đối với những hàng hóa được chứng nhận phù hợp tiêu chuẩn. Đặc biệt, các thông tin quảng cáo thể hiện trên nhãn, nếu có, cũng phải chính xác, trung thực và không gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng.
Kiểm tra hoạt động kiểm soát quá trình sản xuất của cơ sở được kiểm tra liên quan đến việc tạo thành sản phẩm, hàng hóa và duy trì sự đảm bảo chất lượng
Hoạt động kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hóa trong sản xuất không chỉ dừng lại ở việc giám sát đầu ra mà còn tập trung vào toàn bộ quá trình hình thành sản phẩm. Theo quy định, cơ quan chức năng sẽ tiến hành kiểm tra hồ sơ kỹ thuật như tài liệu thiết kế, tiêu chuẩn công bố áp dụng và quy chuẩn kỹ thuật tương ứng. Toàn bộ quy trình sản xuất, từ khâu đầu vào, các giai đoạn trung gian, đến bao gói, xếp dỡ, lưu kho và vận chuyển đều được đưa vào diện giám sát để đảm bảo sản phẩm cuối cùng đáp ứng yêu cầu về chất lượng.
Bên cạnh đó, việc sử dụng các phương tiện đo lường trong quá trình sản xuất cũng được kiểm tra nghiêm ngặt nhằm tuân thủ các quy định của pháp luật. Nguồn nguyên vật liệu là yếu tố quan trọng, do đó cơ quan kiểm tra sẽ đánh giá chất lượng nguyên liệu theo tiêu chuẩn công bố, quy chuẩn kỹ thuật, đồng thời phát hiện và ngăn chặn việc sử dụng nguyên liệu bị cấm hoặc đã quá hạn sử dụng.
Trong trường hợp cần thiết, cơ quan kiểm tra có thể huy động chuyên gia độc lập để thực hiện việc đánh giá theo tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật. Các chuyên gia này phải đảm bảo tính khách quan, trung thực và chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết quả đánh giá. Ngoài ra, thử nghiệm mẫu cũng được tiến hành để xác minh mức độ phù hợp của sản phẩm so với tiêu chuẩn, quy chuẩn công bố.
Thông tư 24/2023/TT-BKHCN với những quy định này sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 15/2/2024, trở thành cơ sở pháp lý quan trọng trong việc siết chặt kiểm soát chất lượng sản phẩm, hàng hóa ngay từ khâu sản xuất.
Có thể thấy, việc kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hóa trong sản xuất theo Thông tư 24/2023/TT-BKHCN không chỉ là biện pháp quản lý cần thiết mà còn là bước đi quan trọng nhằm nâng cao uy tín doanh nghiệp, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững. Khi các tiêu chuẩn kỹ thuật được áp dụng nghiêm túc, sản phẩm làm ra không chỉ đáp ứng yêu cầu trong nước mà còn đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.