Trước yêu cầu ngày càng cao về bảo vệ môi trường và tuân thủ pháp luật trong hoạt động sản xuất kinh doanh, quy định mới nhất về báo cáo quan trắc môi trường định kỳ theo Luật Bảo vệ môi trường 2020 và Thông tư 02/2022/TT-BTNMT có hiệu lực từ ngày 1.1.2022 đã đặt ra các tiêu chuẩn bắt buộc đối với doanh nghiệp và chủ đầu tư. Hiện nay, hầu hết các dự án sản xuất kinh doanh đều phát sinh chất thải có nguy cơ tác động trực tiếp đến môi trường xung quanh, vì vậy c, trong đó báo cáo quan trắc môi trường định kỳ là tài liệu quan trọng được thực hiện xuyên suốt theo chu kỳ 3 tháng, 6 tháng hoặc 1 năm nhằm giám sát và kiểm soát diễn biến chất lượng môi trường cũng như những nguy cơ ô nhiễm phát sinh để kịp thời đề xuất giải pháp phù hợp.
Theo quy định mới, báo cáo quan trắc môi trường định kỳ được hiểu là tên gọi thay thế cho báo cáo giám sát môi trường định kỳ trước đây theo Thông tư 43. Đây là hình thức đánh giá chất lượng môi trường trong thời gian ngắn tại cơ sở, đồng thời là tài liệu bắt buộc phải nộp cho cơ quan có thẩm quyền như chi cục bảo vệ môi trường, phòng tài nguyên và môi trường để theo dõi và kiểm soát tình trạng phát thải của các doanh nghiệp. Việc lập báo cáo quan trắc môi trường định kỳ nhằm mục đích theo dõi số liệu quan trắc của đơn vị, đánh giá mức độ ảnh hưởng từ các nguồn phát sinh ô nhiễm và giúp doanh nghiệp chủ động ngăn chặn các vấn đề môi trường có thể xảy ra. Qua quá trình đánh giá này, doanh nghiệp có cơ sở xây dựng các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm cũng như đưa ra hướng xử lý phù hợp đối với những tác nhân gây tác động xấu đến môi trường. Các nguồn phát sinh có thể đến từ nước thải, khí thải hoặc chất thải rắn nguy hại và định kỳ sẽ được lấy mẫu phân tích nhằm tra cứu mức độ ô nhiễm theo quy định của Nhà nước, đồng thời tạo cơ sở cho cơ quan quản lý kiểm soát hiệu quả hơn các hoạt động sản xuất kinh doanh có nguy cơ tác động đến môi trường.
Theo Thông tư 02/2022/TT-BTNMT ban hành ngày 10.01.2022, quy trình lập báo cáo quan trắc môi trường định kỳ được chuẩn hóa nhằm đảm bảo dữ liệu môi trường tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh và dự án đầu tư được thu thập một cách thống nhất, minh bạch và có giá trị theo dõi lâu dài. Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định các doanh nghiệp phải sử dụng bộ mẫu biểu gồm Mẫu số 05.A, 05.B và Mẫu số 06 Phụ lục VI để trình bày toàn bộ kết quả quan trắc, đo đạc, đánh giá hiện trạng môi trường tại cơ sở. Đối với các dự án đầu tư, cơ sở sản xuất kinh doanh thuộc nhóm phải có giấy phép môi trường, việc lập báo cáo theo Mẫu số 05.A cùng các tài liệu đính kèm là bắt buộc và được xem như nghĩa vụ pháp lý không thể thiếu trong suốt quá trình hoạt động.
Các dự án nằm trong diện được miễn đăng ký môi trường theo Điều 32 Nghị định 08/2022/NĐ-CP vẫn phải thực hiện đầy đủ báo cáo theo Mẫu số 05.B, bảo đảm không có khoảng trống về dữ liệu môi trường, giúp cơ quan quản lý duy trì công tác giám sát liên tục. Riêng các dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh hạ tầng khu sản xuất, khu công nghiệp, cụm công nghiệp hoặc các cụm công nghiệp được giao quản lý theo quy định tại Mẫu số 06, doanh nghiệp phải đánh giá tổng hợp toàn bộ hoạt động phát thải trong khu vực, bao gồm thu gom, xử lý nước thải, chất thải rắn và khí thải, đồng thời báo cáo việc tuân thủ các yêu cầu bảo vệ môi trường đối với từng đối tượng đang vận hành trong khu.
Thời điểm nộp báo cáo được ấn định trước ngày 05/01 hằng năm, tạo khuôn khổ thống nhất để cơ quan chuyên môn dễ dàng tổng hợp dữ liệu và đưa vào hệ thống quản lý môi trường quốc gia. Doanh nghiệp có thể lựa chọn một trong hai phương thức nộp gồm báo cáo dạng giấy có đóng dấu và chữ ký của người đại diện hoặc báo cáo điện tử có ký số hợp lệ. Các hình thức gửi được triển khai linh hoạt nhằm tạo thuận lợi tối đa, bao gồm nộp trực tiếp tại cơ quan tiếp nhận, gửi qua đường bưu chính hoặc gửi thông qua nền tảng trực tuyến của Sở Tài nguyên và Môi trường tại địa phương.
Sau khi tiếp nhận, cơ quan quản lý môi trường sẽ tiến hành kiểm tra tính đầy đủ và hợp lệ của hồ sơ. Trong vòng 5 ngày làm việc, đơn vị tiếp nhận phải phản hồi bằng văn bản xác nhận hoặc thông báo yêu cầu doanh nghiệp bổ sung thông tin, chỉnh sửa các nội dung chưa phù hợp. Đây là bước quan trọng nhằm đảm bảo dữ liệu quan trắc được trình bày một cách rõ ràng, chính xác và có thể sử dụng trong quá trình theo dõi, đánh giá tác động môi trường.
Đối tượng phải lập báo cáo quan trắc môi trường định kỳ gồm các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ thuộc danh mục quản lý theo Luật Bảo vệ môi trường; các dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh hạ tầng khu kinh tế, khu công nghiệp, khu chế xuất, làng nghề; các cơ sở có phát sinh chất thải thuộc diện phải vận hành hệ thống xử lý nước thải, khí thải hoặc quản lý chất thải rắn nguy hại. Ngoài ra, những dự án xây dựng và kinh doanh hạ tầng cụm công nghiệp cũng thuộc nhóm phải gửi báo cáo định kỳ nhằm đảm bảo việc kiểm soát môi trường được thực hiện đồng bộ trên toàn bộ hệ thống công nghiệp địa phương. Các yêu cầu này được quy định phù hợp với Điều 52 Luật Bảo vệ môi trường và các văn bản hướng dẫn nhằm xây dựng cơ sở dữ liệu môi trường đầy đủ, phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra và hoạch định chính sách môi trường cấp quốc gia.